Sandra Hermann

Het aantal proeven op apen wordt met 40 procent teruggebracht. Dat schrijft minister Van Engelshoven (Wetenschap) aan de Tweede Kamer. Eerder drong de minister al aan op een plan om het aantal van dergelijke proeven met dit percentage terug te brengen en een rapport van het Biomedical Primate Research Centre (BPRC) laat nu zien hoe zij dit gaan uitvoeren.

,,Ik ben erg blij dat met mij ook het BPRC concludeert dat een wezenlijke verlaging van het aantal tests op apen mogelijk is. En dat we daarnaast nog meer kunnen inzetten op proefdiervrije innovaties, zoals bijvoorbeeld onderzoek via computersimulaties. Helemaal zonder proeven op apen kunnen we nu nog niet, maar dit is een wezenlijke eerste stap’’, aldus Van Engelshoven.

Om per 2025 te komen tot een reductie van 40 procent apenproeven heeft het BPRC een ambitieplan opgesteld. In dit centrum vinden momenteel gemiddeld 200 tot 250 proeven per jaar plaats. Het BPRC zal dit aantal in de periode van 2020 tot 2025 stapsgewijs terugbrengen, zodat in 2025 het aantal tests gemiddeld 120 – 150 per jaar bedraagt.

Daarnaast is het centrum in 2018 gestart met het verkleinen van de fokkolonie via geboortebeperking. De omvang van de groep apen wordt hiermee geleidelijk verkleind van 1437 naar ongeveer 1000 apen in 2025.

Onderdeel van het plan is dat er uitzonderingen mogelijk zijn op het reduceren van het aantal apenproeven als de volksgezondheid daar om vraagt. Het gaat dan bijvoorbeeld om onderzoek naar de bestrijding van levensgevaarlijke infecties en in geval van een pandemie.

Niet alleen het BPRC doet apenproeven. Ook in het Erasmus MC en het Nederlands Herseninstituut (NIN) worden dergelijke tests gedaan. De minister heeft onafhankelijk onderzoek laten doen naar de vraag of het wenselijk is alle proeven met apen op één locatie te bundelen, maar dit onderzoek concludeert dat dat meer na- dan voordelen oplevert. Wel zullen deze instellingen hun samenwerking gaan intensiveren.

Bij de witgezichtoeistities werd afgelopen week een drieling  geboren. Heel bijzonder omdat de kans hierop minder dan 10% is. In ruim 90% van de gevallen wordt er een tweeling geboren. De ouders hebben het dus erg druk met de verzorging van de kleintjes.

Om de melkproductie goed op gang te brengen krijgt moeder bijzonder eiwitrijk voedsel. Niet alleen sprinkhanen, maar zelfs een gekookt eitje staat deze dagen op het menu. De eerste 2 weken zijn heel spannend, omdat de jongen die bij de geboorte maar zo’n 60 gram wegen, compleet afhankelijk zijn van hun ouders. Pas na 2 maanden gaan de jongen zelf op zoek naar voedsel. Gelukkig kan het jong, dat in maart in Avifauna werd geboren, al meehelpen met de verzorging. De verzorgers zagen haar op de eerste dag al met broer of zus op haar rug. De jongen blijven lang tijd bij hun ouders en vormen een familiegroep van soms wel 10 individuen.

Met deze zachte temperaturen zijn de jongen al de hele dag buiten op het eiland Nuboso te vinden. Op dit eiland is een stukje Zuid-Amerikaans nevelwoud nagebootst, waar niet alleen de oeistities, maar ook andere dwergaapjes klimmen en klauteren. De apen leven hier samen met diverse vogels en wilde cavia’s.

Dwergapen zijn de enige apen met klauwtjes, daarmee kunnen ze vliegensvlug over de takken en door de bomen rennen. Ze bewegen zich voort op vier poten en kunnen makkelijk van de ene naar de andere tak springen. De jonge witgezichtoeistities kunnen zich met deze kleine klauwtjes stevig vasthouden aan de vacht van de ouders.

Stichting AAP heeft de laatste twee resusapen van de Radboud Universiteit opgehaald en overgeplaatst naar de locatie in Almere. Een aap heeft vijf jaar in het dierenlaboratorium gezeten de andere aap twee jaar.

Op 15 november kondigde de universiteit aan dat er een voorlopig einde komt aan onderzoek met apen. De universiteit heeft geen plannen voor nieuw onderzoek met resusapen en benaderde daarom Stichting AAP om de apen te verzorgen.

In 2012 voerde de universiteit naast alle wettelijke vereisten een aanvullende toets in voor onderzoek met niet-humane-primaten. Alleen als er volgens een commissie van deskundigen een reële kans is op een wetenschappelijke of medische doorbraak krijgen onderzoekers toestemming. Inmiddels is de dataverzameling voor het laatste onderzoek afgerond en er zijn geen plannen voor nieuw onderzoek.

De twee apen die nu bij Stichting AAP zijn ondergebracht hebben meegewerkt aan onderzoek naar het verwerken van audiovisuele signalen. Waarom zijn mensen met een goed gehoor op een rumoerige receptie in staat om een gesprekspartner te volgen, terwijl mensen met een gehoorapparaat dat niet kunnen? De uitkomsten uit dit onderzoek zullen bijdragen aan verbeterde gehoorimplantaten en gehoorapparaten voor slechthorende en dove mensen.

Op 19 september 2014 bracht de Koninklijke Nederlandse Akademie voor Wetenschappen advies uit aan de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en de staatssecretaris van Economische Zaken met de titel ‘Gebruik van niet-humane primaten als proefdier – nut en noodzaak?’. De Radboud Universiteit heeft de aanbevelingen van het advies overgenomen.

Aan de Radboud Universiteit komt in 2017 een voorlopig einde aan onderzoek met resusapen. Binnenkort  beslist de universiteit over de toekomst van de laatste twee apen. Daarbij volgt de universiteit de code van het Nationaal Comité advies dierproevenbeleid. Uitplaatsing is dus een reële optie. Vooruitlopend op de beslissing heeft de universiteit alvast contact gezocht met Stichting Aap.

Dat liet rector magnificus Han van Krieken vandaag weten bij het in ontvangst nemen van een petitie van Animal Rights. Meer dan 25 duizend mensen steunen het idee om de laatste twee resusapen uit het Centraal Dieren Laboratorium na het onderzoek over te plaatsen naar Stichting Aap in Almere.

Van Krieken wees op de balans tussen het belang van wetenschappelijk onderzoek en het belang van de resusapen. Onderzoek met deze dieren heeft bijgedragen aan de behandeling van hersenaandoeningen. Door deep brain stimulation kan bij sommige parkinsonpatiënten het hinderlijk trillen van lichaamsdelen (tremoren) stoppen. Daarnaast is onderzoek van belang voor de interpretatie van hersenscans en helpt het bij het diagnosticeren van hersenaandoeningen zoals de ziekte van Alzheimer. Maar het belang van de resusapen mag niet uit het oog verloren worden en ook dat brengt verantwoordelijkheden met zich mee.

Aanvullend op de wettelijke vereisten hanteert de universiteit daarom sinds 2012 het principe: ‘nee, tenzij’. Alleen als er volgens een commissie van deskundigen een reële kans is op een wetenschappelijke of medische doorbraak krijgen onderzoekers toestemming. De vergunning voor het onderzoek met resusapen loopt tot eind 2017 maar mogelijk is het onderzoek eerder afgerond. Er zijn op dit moment geen plannen voor nieuw onderzoek.

De met uitsterven bedreigde berberaap krijgt de hoogst mogelijke beschermstatus tegen illegale handel en stroperij. Dit is zojuist besloten tijdens de internationale CITES conferentie in Johannesburg. De Nederlandse Stichting AAP stond aan de wieg van het door de EU en Marokko ingediende voorstel voor een hogere beschermstatus. "Dit is fantastisch nieuws voor de overlevingskansen van de bedreigde berberaap", aldus David van Gennep, directeur van AAP.

"Deze unieke en bedreigde apensoort heeft alle bescherming nodig die het kan krijgen", zegt Rikkert Reijnen van het International Fund for Animal Welfare (IFAW). "Een aanzienlijk aantal berberapen, voornamelijk hele jonge, wordt illegaal uit het wild gevangen en elk jaar verhandeld om in Europa als exotisch huisdier te worden gehouden. Het is dan ook heel goed nieuws voor de berberaap dat hier dankzij betere beschermingsmaatregelen een einde aan kunnen maken."
Berberapen dreigen uit te sterven, grotendeels door de illegale handel bestemd voor de exotische huisdierenmarkt in Europa. Het is voor het eerst in 30 jaar dat de CITES beschermstatus van een apensoort wordt verhoogd. Het voorstel werd vanmiddag zonder bezwaar aangenomen op de 'Parties to the Convention on International Trade in Endangered Species'. De beslissing wordt geformaliseerd op woensdag 5 oktober, de laatste dag van de conferentie.

De berberaap is de enige Afrikaanse primaatsoort ten noorden van de Sahara en de enige aapsoort die leeft in Europa, namelijk op Gibraltar. De aapsoort dreigt echter uit het wild te verdwijnen. Nederlands onderzoek wijst uit dat elk jaar honderden jonge berberapen illegaal uit het wild worden geroofd en verhandeld in Europa, waar ze veelal worden verkocht als huisdier. In de afgelopen dertig jaar is de populatie in Marokko en Algerije gedaald van 23.000 naar, volgens de laatste tellingen, een aantal tussen de 6.500 en 9.100. Volgens AAP leven er momenteel zo'n 3000 berberapen als huisdier op het Europese continent. In Europa is de berberaap het meest in beslag genomen CITES-genoteerde zoogdier.

Stichting AAP is hét opvangcentrum in Europa voor exotische zoogdieren afkomstig uit de illegale handel. De Nederlandse organisatie zet zich al 15 jaar in voor een betere bescherming van de berberaap en vindt daarin steun van steeds meer dierenwelzijnsorganisaties uit de hele wereld. Mede dankzij AAP dienden de EU en Marokko eerder dit jaar een gezamenlijk voorstel in om de berberaap omhoog te plaatsen op de lijst met bedreigde diersoorten. Wanneer het voorstel formeel is aangenomen, wordt de berberaap van de Appendix II naar Appendix I van CITES verplaatst: het hoogste niveau als het gaat om bescherming tegen illegale handel en stroperij.

'Een mijlpaal van levensbelang', vindt AAP-directeur David van Gennep. "Deze beslissing zal waarschijnlijk het lot van de berberaap bepalen. Door betere wetgeving en opsporingsmaatregelen zullen we de komende tijd alle zeilen bij moeten zetten voor extra opvang van onderschepte berberapen. Maar uiteindelijk zal het ervoor zorgen dat jonge berberaapjes niet meer uit het wild worden geroofd. En dat is waar we het natuurlijk allemaal voor doen. Dweilen met de kraan dicht, noemen we dat!"

Ook de Nederlandse overheid heeft zich tijdens het EU voorzitterschap hard gemaakt voor het lot van de berberaap. Gerben Jan Gerbrandy, Nederlands Europarlementariër en hoofd van de Europese delegatie op de CoP17 in Johannesburg, onderschrijft dan ook het belang van het voorstel: "Het aannemen van het gezamenlijke voorstel van Europa en Marokko is een zeer belangrijke stap in de bescherming van een apensoort die helaas illegaal in Europa verhandeld wordt. We moeten er daarnaast op toezien dat afspraken die hieruit voortvloeien dan ook goed gehandhaafd worden. Dat is waar het grote verschil gemaakt kan worden."