Sandra Hermann

Voormalig circusolifant Buba is bijna 45 jaar geleden bij haar moeder in Afrika weggehaald om mensen te vermaken met olifantenkunstjes. Zij leeft haar hele leven al in gevangenschap en daar moet een eind aan komen.

Ondanks het verbod op wilde dieren in circussen heeft circus Freiwald ontheffing gekregen om olifant Buba mee te laten reizen met het circus. Dit op voorwaarde dat Buba niet direct in contact komt met het publiek en niet optreedt in het circus of elders. Circus Freiwald heeft deze voorwaarden stelselmatig overtreden. Een andere voorwaarde van de ontheffing was, dat het circus meewerkt aan onderzoek voor mogelijke herplaatsing van Buba. De ontheffing was op 30 juni verlopen maar Buba staat nog steeds op een terrein naast het circus.

In 2017 is Buba bij wijze van proef naar de Belgische Pairi Daiza Zoo gebracht, waar zij korte tijd verbleef. Daar ging het niet goed omdat Buba ‘niet te hanteren’ was. Dit was niet zo verwonderlijk, omdat in Pairi Daiza in die tijd de pijnlijke olifantenhaak werd gebruikt om het gedrag van de olifanten te onderdrukken. Uit nader onderzoek is gebleken dat Buba niet goed reageerde op de verzorger en afwerend gedrag vertoonde. Pairi Daiza gaf aan Buba daarom niet te kunnen opvangen in verband met de veiligheid van haar personeel en de andere olifanten. Buba werd omschreven als agressief en dominant naar andere olifanten. Dit was koren op de molen van Freiwald, die beweerde dat alleen hij Buba kon hanteren en dat Buba het beste af was bij het circus. De ontheffing werd voor 3 jaar verlengd waarbij Freiwald verplicht werd zijn medewerking te verlenen aan een onderzoek door onafhankelijke deskundigen indien er zich een nieuwe mogelijke opvang zou aandienen.

Die opvang is er! Er is in Elephant Haven keihard gewerkt aan een opvang voor getraumatiseerde olifanten uit circussen en dierentuinen. Hier krijgen olifanten de rust en vrijheid die zij nodig hebben. Buba kan in Elephant Haven separaat gehouden worden met uitloop naar een eigen buitenterrein. Daar heeft zij de mogelijkheid om over een afscheiding langzamerhand te wennen aan andere olifanten. Mocht dit niet lukken, dan hoeft zij niet in contact te komen met andere olifanten. Maar gebleken is dat wanneer olifanten zoals Buba in een vrij natuurgebied worden opgevangen, ze weer socialiseren met andere soortgenoten. Zelfs olifanten uit de toeristenindustrie, die zwaar mishandeld en getraumatiseerd zijn, voelen zich in een vrij natuurgebied weer gelukkig met ander olifanten. Elephant Haven beschikt over gespecialiseerde kennis om met het karakter van Buba om te gaan.

Elephant Haven heeft aangeboden om Buba, in aanwezigheid van de heer Freiwald, stap voor stap te laten wennen aan de nieuwe omgeving en situatie. Freiwald is niet op het aanbod ingegaan. Hij houdt Buba liever als levend reclamebord bij het circus. Het circus is regelmatig in het nieuws omdat het financieel in zwaar weer verkeert. Het heeft dan ook onvoldoende middelen om Buba en de andere dieren van voedsel te voorzien.

Verschillende dierenorganisaties zijn al jaren bezig om de situatie van Buba onder de aandacht te brengen en pleiten voor haar vrijheid. Ondanks dat Vrienden van de Olifant zich inzet voor de bescherming van in het wild levende olifanten, vonden wij dat we niet lijdzaam konden toezien. Daarom organiseerden wij de petitie ‘Geef Buba haar vrijheid’. De petitie werd ondersteund in Frankrijk, en ook Animals Today startte een soortgelijke petitie voor Buba.

Rob Faber, voorzitter van Vrienden van de Olifant heeft de gezamenlijke 42.625 ondertekeningen van de drie organisaties, samen met relevante informatie over Buba, overhandigd aan Lieke Hendrix, directeur Agroketens en Dierenwelzijn. Zij zal ervoor zorgdragen dat de ondertekeningen bij minister Carola Schouten komen. Mevrouw Hendrix heeft aangegeven dat de ontheffing met een half jaar is opgeschoven en dat zij verwacht binnen deze tijd een geschikt onderkomen voor Buba te vinden.

TUI Care Foundation en International Fund for Animal Welfare (IFAW) slaan de handen ineen om het stropen van olifanten te voorkomen. Door slimme technologie kan worden ingegrepen voordat het stropen daadwerkelijk plaats vindt. Hierdoor kunnen mens/dier-conflicten worden vermeden in Nationaal Park Tsavoin Kenya. In IFAW’s innovatieve wildlife project ‘tenBoma’,worden zowel overheden als lokale rangers getraind in het beter voorspellen, anticiperen en reageren op bedreigingen. Mens en dier, maar ook lokale gemeenschappen kunnen daardoor beter worden beschermd.

Technologie en systematische dataverwerking zijn de voornaamste gereedschappen bij de implementatie van het initiatief. Bijvoorbeeld informatie die wordt verzameld onder de lokale bevolking, zoals het melden van ongewone sporen van autobanden dichtbij een dorpje, rook afkomstig van open vuur buiten een dorpje, of het vinden van materiaal dat wordt gebruikt om olifanten te doden. Al deze informatie wordt verzameld in een database en geanalyseerd op systematische patronen. De informatie kan bijvoorbeeld worden gebruikt om hotspots te identificeren, waar stroperij vaker voorkomt.

De informatie wordt vervolgens gedeeld met het team ter plaatse, dat de juiste actie kan ondernemen om het stropen te stoppen. De rangers in het veld gebruiken allerhande communicatieapparatuur, zoals GPS, smartphone en radio, die hen in staat stelt om snel en effectief te reageren, stropers te onderscheppen, en gebieden te bereiken waar olifanten in conflict komen met mensen vdoordat zij de oogst vernielen.

Met Kenya Wildlife Service en Tsavo Trust als partners, verzorgt het initiatief trainingen en mentorschap voor 130 lokale en Kenya Wildlife Service rangers. Zo kunnen zij data in bruikbare info kunnen omzetten en stroperij en incidenten als gevolg van mens/olifant-conflicten voorkomen.

“Het succes van de tenBoma-aanpak schuilt in het vermogen om traditionele kennis in de lokale gemeenschappen samen te voegen met een systeem van moderne methodieken en technologieën,” zegt Faye Cuevas, senior vice-president IFAW. “TUI Care Foundation stelt ons in staat om de lokale gemeenschappen en rangers te voorzien van spullen waaraan zij dringen behoefte hebben, zoals mobiele telefoons, camera’s en laarzen. Dank zij deze hulp kunnen zij informatie verzamelen over mogelijke bedreigingen voor menen en dieren.”

Het Nationaal Park Tsavo is een van Kenia’s meest bezochte toeristische bestemmingen en biedt een thuis aan ongeveer 12.850 Afrikaanse olifanten. In deze olifantenpopulatie leven op zijn minst elf van de dertig laatste big tuskers (zo genoemd vanwege de grote slachttanden, lang genoeg om tot de grond te reiken). Alle big tuskers worden bedreigd door stroperij, die wordt aangewakkerd door de steeds grotere vraag naar ivoor en door mens/olifant-conflicten ter plekke.

Cuevas: “State-of-the-art misdaad-onderzoek en training (ondersteund door TUI Care Foundation) voor 40 rangers in Nationaal Park Tsavo, betekent dat de rangers de big tuskers beter kunnen beschermen tegen bedreigingen als stroperij met gifpijlen. Door het efficiënter verzamelen en bewaren van forensisch bewijs op een plaats delict.”

In tegenstelling tot andere reservaten, is Tsavo Nationaal Park niet afgezet met hekken. Het is de natuur van de olifanten dat zij zwerven van park naar park en daardoor in conflict kunnen komen met mensen omdat ze een gebied betreden dat wordt gebruikt door nomaden die rondtrekken met hun vee, zoals de Maasai. Samenwerking en actief betrekken van deze gemeenschappen en volkeren is cruciaal voor de ontwikkeling van een duurzame strategie waarmee olifanten en gemeenschappen kunnen worden beschermd. Leden van vijf lokale gemeenschappen zijn uitgerust met de benodigde strategieën, plannen en middelen waarmee zij proactief en effectief stroperij en olifant/mens-conflicten kunnen bestrijden.  Tegelijkertijd kunnen zij ook  zorgen voor een veilig en vitaal ecosysteem.

Als onderdeel van het TUI olifanten hulpprogramm heeft de TUI Care Foundation sinds de oprichting projecten ondersteund met de mondiale bescherming van olifanten als doel. In Tanzania werden lokale boeren getraind in het beschermen van hun gewassen met olifant-vriendelijke oplossingen. Ook werden ze gestimuleerd om vreedzaam samen te leven met de oeroude olifant. In Thailand ondersteunt de TUI Care Foundation op dit moment lokale ondernemers bij het ontwikkelen van olifanten-vriendelijke locaties, waar bezoekers olifanten in hun natuurlijke omgeving kunnen ervaren.

Vandaag overhandigen het International Fund for Animal Welfare (IFAW) en de wereldwijde campagnebeweging Avaaz meer dan 1,2 miljoen handtekeningen aan Karmenu Vella, Eurocommissaris voor Milieu, maritieme zaken en visserij en roepen de Europese Commissie op een algeheel verbod in te stellen voor de handel in olifantenivoor.

Elk jaar worden in Afrika meer dan 20.000 olifanten gedood en de populatie is gedaald tot een absoluut dieptepunt. Met bijna 200.000 handtekeningen verzameld door het IFAW en meer dan een miljoen door Avaaz werken beide organisaties samen om een krachtige boodschap van hun EU en andere supporters over te brengen aan de Europese Commissie, waarin wordt opgeroepen tot het nemen van dringende maatregelen om olifanten voor uitsterven te behoeden.

De EU herziet momenteel haar beleid inzake ivoor. Als onderdeel van hun campagnes willen het IFAW en Avaaz dat burgers in Europa en de rest van de wereld, die oproepen om een einde te maken aan de ivoorhandel in de EU, worden gehoord. Uit peilingen blijkt dat 65 procent van de EU-burgers wil dat de handel stopt. Wetshandhavers melden dat de illegale ivoormarkt steeds meer het terrein wordt van de georganiseerde misdaad. In feite zijn de smokkelaars van ivoor vaak dezelfde mensen die zich bezighouden met drugssmokkel en illegale wapenhandel.  "Stroperij voor ivoor vormt de belangrijkste directe bedreiging voor het overleven van olifanten in het wild. De handel in ivoor is een mondiaal probleem. Wereldwijd is de EU een van de grootste exporteurs van ivoor. Antiek bewerkt ivoor wordt in enorme hoeveelheden van EU-landen naar Azië geëxporteerd. Deze handel in ivoren beelden en armbanden voedt de vraag in Azië, wat ervoor zorgt dat er meer olifanten in het wild worden gedood", zegt Staci McLennan, EU-kantoordirecteur bij het IFAW.

Er is een groeiend momentum voor het verbieden van ivoorhandel om stropers te bestrijden en illegale handel in wilde dieren te stoppen. In 2016 hebben de Verenigde Staten voorschriften aangenomen om de meeste import en export van ivoorproducten een halt toe te roepen. Frankrijk heeft een verbod met bepaalde vrijstellingen ingevoerd. Sinds dit jaar is de markt voor ivoor in China gesloten. Hong Kong heeft aangegeven hetzelfde te zullen doen en het Verenigd Koninkrijk is op weg naar een alomvattend verbod met enkele vrijstellingen in aanloop naar de Conferentie over Illegale Handel in Wilde Dieren, later dit jaar in Londen.

Vorige week sloten 32 Afrikaanse landen en drie presidenten zich aan bij de oproep tot actie en tekenden de Avaaz-petitie om de ivoorhandel in de EU te sluiten. "Europa moet kiezen tussen ivoor of olifanten", zegt Bert Wander, campagnedirecteur bij Avaaz. "Over de hele wereld sluiten de ivoormarkten en overal vragen mensen, gesteund door tientallen landen, om een verbod op de massale ivoorhandel in Europa om olifanten te helpen redden. De vraag is of Commissaris Vella naar hen luistert, of alleen meer excuses gaat verzinnen?"

Eerder in maart hebben 21 technologie-, e-commerce- en sociale-mediabedrijven in samenwerking met het WWF, het IFAW en TRAFFIC zich aangesloten bij de allereerste wereldwijde coalitie om de online handel in wilde dieren te stoppen. Als lid van deze coalitie beloven technologiebedrijven samen te werken om de handel in wilde dieren op verschillende platforms tegen 2020 met 80% te verminderen. Daarnaast publiceert het IFAW binnenkort een nieuw onderzoeksrapport over de omvang en aard van de handel in beschermde levende dieren en hun lichaamsdelen via online marktplaatsen en sociale mediaplatforms in Frankrijk, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en Rusland. "Antiek bewerkt ivoor wordt momenteel openlijk online en offline verkocht in Europese landen. Dit maakt het relatief gemakkelijk voor criminelen om illegaal ivoor van gestroopte olifanten te witwassen, omdat vers ivoor niet te onderscheiden is van antiek ivoor zonder gedetailleerde en dure DNA-analyse. Leiderschap van de EU is van cruciaal belang voor het voortbestaan van olifanten. Er is geen andere weg voor de EU dan China en het Verenigd Koninkrijk te volgen en de rol van de EU in de stroperijepidemie te beëindigen", zegt Rikkert Reijnen, programmadirecteur Wildlife Crime bij het IFAW.

Ondertussen zal Avaaz de resultaten publiceren van een onderzoek naar illegaal ivoor dat openlijk in Europa wordt verhandeld. De eerste resultaten van het onderzoek, waarbij ivoor legaal gekocht in heel Europa is gedateerd door middel van koolstofdatering, tonen aan dat men modern ivoor illegaal laat doorgaan voor antiek. De volledige resultaten worden in juni verwacht.

Een krachtig standpunt van de EU ten aanzien van deze kwestie is van essentieel belang om het grootste levende landzoogdier een redelijk vooruitzicht op overleving te geven. Als de belangrijkste donor voor de instandhouding van de biodiversiteit speelt de EU een sleutelrol om Afrikaanse landen te ondersteunen bij het bestrijden van de georganiseerde misdaad en corruptie en om de vraag van de consument naar ivoor tegen te gaan. Het IFAW, Avaaz en meer dan 1,2 miljoen burgers hopen deze zomer van de Europese Commissie meer te horen over de tussentijdse evaluatie van het Europees Actieplan tegen de illegale handel in wilde dieren en over stevige vervolgstappen om ivoorhandel in de Europese Unie aan te pakken.

Wist u dat iepen bekend staan om hun voedzaamheid? En dat olifanten ze een smakelijk hapje vinden? Omdat we er in Amsterdam meer dan genoeg hebben, krijgen de olifanten van Artis een eigen voederbos met wel 2.000 bomen in Sloterdijk III. De eerste lichting iepentakken wordt op 4 juli gesnoeid en gevoerd.

In april 2016 is het iepenbos, met drie soorten iepen, speciaal aangelegd door de gemeente om Amsterdamse dieren te voeden.

De iepen zijn niet alleen een lekkere, maar ook een milieubewuste snack. Bomen kunnen namelijk heel goed worden ‘hergebruikt’. De iep groeit zo hard, dat deze één jaar na het snoeien al weer aangegroeid is voor de volgende lichting. Ideaal voor het voeden van onze Amsterdamse dieren.

Het voederbos is betaald uit de Groengelden van de gemeente. Omdat de bomen steeds aangroeien, is het een duurzame investering en een goed voorbeeld van de circulaire economie. Bij een circulaire economie worden producten en materialen eindeloos hergebruikt en behouden grondstoffen hun waarde.

Op woensdag 26 oktober 2016 wordt in Giritale op Sri Lanka door Gamini Jayawickram Perera, Minister van Wildlife, en Rob Faber, voorzitter van Vrienden van de Olifant, het Elephant Transit Home Medical Centre geopend. Dit ziekenhuis is voornamelijk voor babyolifantjes gebouwd, omdat in de afgelopen jaren 1 op de 3 babyolifantjes na hun redding alsnog overleed.

Een babyolifantje dat z'n moeder en kudde kwijtraakt kan 24 tot 48 uur zonder moedermelk, afhankelijk van z'n leeftijd en conditie. Na die tijd gaat het diertje dood, door uitdroging en voedselgebrek. Als een babyolifantje in kritieke toestand wordt aangetroffen moet het direct specialistische medische zorg in het ziekenhuis krijgen. Maar dat ziekenhuis was er niet, dus vaak overleed het diertje. "Dit was voor ons onacceptabel" zegt Rob Faber, "een babyolifantje dat gered is, moet ook werkelijk gered zijn en niet alsnog overlijden. Het heeft al genoeg ellende meegemaakt." Door de ingebruikneming van het nieuwe ziekenhuis kunnen nu kostbare levens van babyolifantjes gered worden.

Toen Vrienden van de Olifant te horen kreeg dat 33% van de geredde babyolifantjes na hun redding toch nog dood gingen, zijn er plannen gemaakt voor de bouw van een ziekenhuis. Daarvoor zijn verschillende acties gevoerd en heeft de VvdO-achterban een aanzienlijk deel van de bouwkosten bij elkaar gebracht. Het resterende gedeelte is door steunstichtingen bijgedragen.

Ieder leven is belangrijk, helemaal van olifanten die door stroperij en mens-olifant-conflicten ernstig in hun voortbestaan worden bedreigd. Als een opgenomen babyolifantje geen directe medische zorg meer nodig heeft, wordt het overgebracht naar het olifantjes-weeshuis Elephant Transit Home in Udawalawe National Park. Het olifantjes-weeshuis wordt o.a. gesteund door Vrienden van de Olifant, waarvan 11 baby- en jonge olifantjes opgenomen zijn in het peetouder-project.